PP
  • Do 2 Februari

Eerbetoon voor Paul Panhuysen

Op drie plaatsen krijgt een van Eindhovens grote kunstenaars, Paul Panhuysen, een passend eerbetoon. Onder de naam PP77 tonen in Eindhoven het TAC, Galerie Pennings en het museum De Pont in Tilburg een overzicht van het werk van Panhuysen: meubels, foto’s, snareninstallaties en schilderijen. Opmerkelijk genoeg ontbreekt het Van Abbemuseum.

PP77? Jazeker, want Paul Panhuysen is 77. Zeven keer elf dus; het is bekend dat Panhuysen iets met getallen heeft. Zeven en elf zijn priemgetallen, dat wil zeggen getallen die alleen maar deelbaar zijn door 1 en het getal zelf. 77 is op zich weer slechts deelbaar door 1, de priemgetallen 7 en 11 en, vanzelfsprekend 77. 77 is dus geen priemgetal, maar is er wel mee verwant. En zeg nou zelf, PP77 klinkt net iets mysterieuzer en verwachtingsvoller dan bijvoorbeeld PP80. Bovendien hadden we dan nog drie jaar moeten wachten. Drie. Ook al een priemgetal.

Alleseter
In het werk van Panhuysen komen beeld, tijd, ruimte en geluid samen. In dat opzicht is hij een omnivoor, een alleseter. Panhuysen is geen schilder alleen, of een geluidskunstenaar alleen, of een sculpteur. Bij hem hangt alles met elkaar samen. Dus kun je zijn snareninstallaties niet louter zien als eigenstandige objecten met een eigen ruimtelijke werking, of enkel als vertolker van zijn geluidscomposities. Zijn tweedimensionale werken die nu in De Pont te zien zijn, zijn ontleend aan magische vierkanten, sudoku’s en de getallenreeks van Fibonacci. De kunstenaar heeft ze omgezet in vormen, kleuren en klanken. Beeld en geluid staan in het werk van Panhuysen op gelijke voet en zijn vaak ook letterlijk met elkaar verbonden. Zo wordt in het De Pont bij een aantal sudoku-prints muziek gespeeld, die hij op basis van de getallen inn de sudoku-puzzel heeft gecomponeerd.

Rij van Fibonacci
Fanatieke roulettespelers zullen haar wel kennen, de rij van Fibonacci. Ze wordt op de speeltafel toegepast als spelsysteem. De rij is genaamd naar Leonardo van Pisa (vermoedelijk 1170-1250), bijgenaamd Fibonacci. De rij bestaat uit getallen waarvan elk element van de rij steeds de som van de twee voorgaande elementen, beginnend met 0 en 1. Dus 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946, en zo voort. Fibonacci’s getallenrij blijkt ook in de natuur voor te komen, onder meer bij samenstelling van planten. En zij verwijst ook naar de gulden snede, de magische verhouding van het ruimtelijke vlak, en naar de muziek. Want ook de muziekkunst en de Fibonacci-reeks zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Sleutel
Getallen, ruimte en muziek: tel ze bij elkaar op en je hebt een van de sleutels tot het oeuvre van Paul Panhuysen. Voor dat oeuvre is een is een ritje naar het De Pont in Tilburg alleszins de moeite waard. De tentoonstelling in de Projectzaal van het museum duurt tot 18 maart, aanzienlijk langer dan de presentaties in Eindhoven. Het TAC toont tot en met 12 februari de snareninstallatie Ginger Strings, die Panhuysen speciaal voor PP77 heeft ontwikkeld. Ook worden in het TAC diverse concerten gegeven, met een hoofdrol voor de composities van de Eindhovense kunstenaar. In dezelfde periode presenteert Galerie Pennings de fototentoonstelling ‘Snaren in beeld’ over de instrumenten die Panhuysen heeft gebouwd en worden meubelontwerpen en prenten van de kunstenaar getoond.

Staat van dienst
De kunstenaar heeft in de loop der jaren een internationale staat van dienst opgebouwd. Van New York tot Tokyo kennen ze hem, zijn werk en natuurlijk het door hem opgerichte Apollohuis aan de Tongelresestraat, dat hij van 1980 tot 1977 bestierde. Panhuysen haalde de internationale top op het gebied van geluidskunst naar Eindhoven voor concerten en performances. Daarnaast organiseerde hij tentoonstellingen van beeldende kunstenaars. Het doet hem echter nog steeds zeer dat hij elders meer erkenning voor zijn werk krijgt dan in zijn eigen woonplaats. Zo verhuisde zijn indrukwekkende archief al eerder naar een Duits museum, het Zentrum für Kunst und Medientechnologie in Karlsruhe .


Grotere kaart weergeven

Eindhoven is altijd een vreemde stad geweest die niet weet wat ze wil. Inderdaad, wat we in het Apollohuis gedaan hebben, al die tentoonstellingen en geluidsperformances, dat schuift langzaam uit de beleving van Eindhoven. Jammer, maar het is niet anders. Ik ben als kunstenaar uit de traditie van het Van Abbe voortgekomen, maar men bleek niet geïnteresseerd in ons archief en mijn werk. Ik vind dat pijnlijk’, zei hij eind 2010 tegen Hallo 040.

Voor het programma rond PP77 zie www.pp77.nl

Tekst door Paul Kokke